Ana içeriğe atla

Sosyal Bilimlerin Babası İbni Haldun Kimdir?

Sosyal Bilimlerin Babası İbni Haldun Kimdir?


Sosyal Bilimlerin Babası İbni Haldun Kimdir?
Modern sosyal bilimler olan tarih, sosyoloji ve iktisat biliminin oluşmasında eserleri ve gözlemleriyle verdiği katkılar büyüktür


Ebu Zeyd Abdurrahman bin Muhammed bin Haldun el Hadramî tam adı ve bilinen adıyla İbni Haldun 1332'de Tunus'ta doğmuştur. Modern sosyal bilimler olan tarih, sosyoloji ve iktisat biliminin oluşmasında eserleri ve gözlemleriyle verdiği katkılar büyüktür. Et-Tarif adlı eserinde kendi otobiyografisini yazmıştır fakat bu eseri özel hayatı ve aile yaşantısı hakkında pek fazla bilgi içermemektedir. Endülüs'te Beni Haldun isimli bir aileden gelir ve bu aile Endülüs coğrafyasında verdiği önemli hizmetlerle bilinir. 13.yy'ın ortalarında Kastilya Kralı III.Ferdinand'ın Endülüs'ü ele geçirmesinden sonra Beni Haldun ailesi Tunus'a göç etmiştir ve orada da bu aile Hafsi Hanedanına hizmetlerde bulunmuştur. 




Sosyal Bilimlerin Babası İbni Haldun Kimdir?
Hafsid Hanedanının elinde bulunan topraklar

Ailesi ve Erken Politik Yaşamı


Sosyal Bilimlerin Babası İbni Haldun Kimdir?
V.Muhammed'in Fasta bulunan mezar odası





Kendi yazdığı özgeçmişinde İbni Haldun, ailesinin kökeninin İslamın ilk ortaya çıkmaya başladığı Yemen Arap  kabilelerinden Hadramutlara kadar uzandığını söylemiştir. İbni Haldun'un dedesi Tunus'ta Hafsi Hanedanının yanında vezirlik yapıyordu ve babası Muhammed Vabili ise kendini İslami bilimlere ve edebiyata adamış bir insandı bu yüzden babası ilk olarak İbn-i Haldun'a Kuranı ezberletmişti. Ailenin konumunun yüksek olması nedeniyle döneminin birçok kaliteli ilim adamlarından küçük yaşlarda dersler aldı. Döneminin ünlü filozofu El-Abili'den matematik, felsefe ve mantık gibi birçok ders almıştı. Ayrıca döneminde eserleri bir hayli revaçta olan İbn-i Rüşt, İbn-i Sina, Fahreddin Razi ve Şerafettin El Tusi'nin de eserlerini erken yaşlarda okuyarak İslam dünyasının adı hatırlanan bir entellektüeli olma yolunda ilerliyordu.




Sosyal Bilimlerin Babası İbni Haldun Kimdir?
Mukaddimeİbni Haldun'un en bilinen eseridir


Eğitiminden sonra Tunus şehrinde Hafsi Hanedanına o da ailesi gibi hizmet vermeye başlamıştı fakat 1347 yılında Ebu Hasan Tunus'u işgal etti ve İbni Haldun Fas' a göç etmek mecburiyetinde kaldı. Bu göçün kolay bir şekilde yaşanmasında Fas'ta ki Merini Sarayı ile kurduğu pozitif ilişkiler ona yardımcı oldu ve yönetimde yüksek bir mertebede olmamasına ve sadece bir katib olmasına rağmen bu olayda onun diplomatik yeteneğinin yüksek olduğunu görebiliyoruz çünkü Fas'a göç ettiğinde henüz 20 yaşındaydı. Fas'ta meşhur Ebu İnaniye Medresesinde çalışmalarını sürdürdü fakat adının sultana karşı entrika komplolarına karıştığı gerekçesiyle 25 yaşında zindana atıldı. Onu zindana atan sultan Ebu İnan öldükten sonra 1358 yılında halefi tarafıdan serbest bırakıldı. 1362 yılında gene iyi ilişkiler kurduğı Gırnata Emiri  V.Muhammed tarafından elçi olması için davet edildi ve dönemin Kastilya Kralı Zalim Pedro ile başarılı politik ilişkiler kurulmasına yardımcı olarak çoktan ünlü bir diplomat olarak anılıyordu. Hatta Zalim Pedro'nun kalması için teklifini nazikçe reddetti.




Ünlü Eseri Mukaddime



Sosyal Bilimlerin Babası İbni Haldun Kimdir?
Toynbee, Mukaddime eseri için 'Mukaddime’deki tarih felsefesi, nevinin en büyük eseri. Şimdiye kadar, hiçbir ülkede, hiçbir çağda, hiçbir insan zekası böyle bir eser ortaya koyamamıştırdemiştir



Mukaddime, İbni Haldun'un en bilinen eseridir. Bu eserinde politik görevler için gezdiği gördüğü yerler hakkında aktardığı bilgiler ve yılların birikimi olan diplomatlık görevi için tanıştığı kabileler hakkında bilgiler bulunur . Ayrıca, bu eserinde İbni Haldun tarih ve sosyoloji gibi modern bilimlere kapı açan sözler sarfetmiştir. Toplumlarında bir organizma gibi doğup, gelişip öldüğünü ve bu toplulukların geçmişlerini ve geleceklerininde bilimsel bir yöntem kullanarak incelenmesinin gerekliliğiden bahsetmiştir. Bu eser hakkında Batılı bilim adamları Mukaddime'yi tarih biliminin el kitabı olarak yorumlamış ve Ünlü İngiliz tarih felsefecisi Toynbee, Mukaddime eseri için 'Mukaddime’deki tarih felsefesi, nevinin en büyük eseri. Şimdiye kadar, hiçbir ülkede, hiçbir çağda, hiçbir insan zekası böyle bir eser ortaya koyamamıştır' demiştir.  Son olarak, İbni Haldun bu eserinde Asabiyya kavramını ortaya atmıştır. Asabiyye kelime anlamı olarak ' akrabalığın ruhu' anlamına gelen Arapça kökenli bir kelimedir ve İbni Haldun gözlemlerine dayanarak Ortaçağ'da Arap hanedanlıklarının en fazla üç veya dört jenerasyon sürmesinin sebebini bu olaya bağlıyordu çünkü bir kral veya veya kabile şefi öldüğü zaman veraset hakkı sadece oğulda değil kanbağı olan birçok yakın akraba da bu veraset için hak iddia edebiliyordu. Bu örnekte İbni Haldun'un toplum yapısını eserinde işleyerek bir tarihi soruya sosyolojik yapıyla ilişkili olarak cevap vermeye çalıştığını görüyoruz. Bu ve bunun gibi birçok sosyolojik ve tarihi yorumları içeren Mukaddime şüphesiz sosyal bilimler alanında önemli bir eserdir.



Kullanılan Kaynaklar










Son Yazılarımız


Ünlü Leh Birliği Kanatlı Hussar Süvarileri Hakkında Bilgiler

Ev Ekonomisi Yapmanın Püf Noktaları

Düzenli Balık Tüketiminin İnsan Vücuduna Faydaları




Sosyal Medya Hesaplarınızdan Paylaşabilirsiniz


Yorumlar

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...